Stand van zaken fair pay in de sector

De Nederlandse film- en AV-sector werkt al een aantal jaren aan eerlijkere werkpraktijken. Er zijn afspraken gemaakt, richtlijnen ontwikkeld, en steeds meer organisaties committeren zich aan fair pay. Maar waar staan we precies? En wat betekent dat in de praktijk, voor werkenden én voor werkverleners?

Op deze pagina vind je een samenvatting van de stand van zaken: wat fair pay inhoudt, wat er de afgelopen jaren is bereikt, welke uitdagingen er nog zijn en wat er nu gebeurt om de richtlijnen ook echt toe te passen. Context die helpt begrijpen waarom Filmwerkwijs er is en wat het wil bijdragen aan een professionelere en eerlijkere sector.

Wat is fair pay?
Fair pay betekent dat je betaald wordt voor wat je werk waard is. Het gaat daarbij niet alleen om het bedrag op je factuur of salarisstrook. Fair pay gaat ook over duidelijke afspraken, realistische werk- en rusttijden, passende tarieven en een professionele en veilige werkomgeving waarin werkenden en werkverleners weten wat zij van elkaar mogen verwachten. Zo draagt fair pay bij aan een professionele, aantrekkelijke en toekomstbestendige sector.

Wat is er bereikt?
De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet. Aan de Ketentafel Film/AV-productie en de Ketentafel Filmfestivals hebben vertegenwoordigers van werkenden en werkverleners gezamenlijk fair pay richtlijnen ontwikkeld. Deze richtlijnen maken duidelijk wat eerlijke betaling en goede werkomstandigheden inhouden en bieden houvast bij het maken van afspraken in de praktijk.

Sinds 2025 geldt fair pay als norm binnen de culturele en creatieve sector. Subsidieontvangers van overheden en rijkscultuurfondsen moeten kunnen aantonen dat zij eerlijk betalen en werken volgens een cao of de geldende honorariumrichtlijnen.

De fair pay richtlijnen worden jaarlijks geactualiseerd en onderhouden door de deelnemers van beide ketentafels. Zo blijven de afspraken aansluiten bij de praktijk en de ontwikkelingen in de sector.

Welke uitdagingen zijn er nog?
Met de ontwikkeling van de fair pay richtlijnen is een belangrijke eerste stap gezet. Tegelijkertijd laat de praktijk zien dat er nog een aanzienlijke opgave ligt om fair pay structureel mogelijk te maken.

Film- en AV-producties worden per project gefinancierd en georganiseerd. Voor iedere productie wordt een nieuw team samengesteld van creatieve, technische en productionele professionals. Bij de financiering zijn meerdere partijen betrokken, zoals (co-)producenten, fondsen, distributeurs, omroepen en streamers. Fair pay afspraken raken daarmee de volledige filmproductie van A tot Z. De mate waarin financiers bijdragen en met name de voorwaarden die zij daarbij stellen, bepalen in sterke mate hoe financiering kan worden gecombineerd. Dat heeft  grote invloed op de budgetten, tarieven en vergoedingen binnen de sector. Door beperkte toegang tot financiering in eigen land wordt uitgeweken naar internationale financiering, wat extra uitdagingen met zich meebrengt.

Net als producenten werken filmfestivals veelal met kleine kernteams die rondom een festivaleditie worden uitgebreid met een grote groep van tijdelijke medewerkers, zzp’ers en vrijwilligers. Veel professionals werken voor meerdere festivals in een jaar. De financiering vindt vaak per editie plaats en slechts een beperkt aantal festivals beschikt deels over meerjarige financiering. 

Voor film- en AV-producties is onderzoek gedaan naar de meerkosten van fair pay. Het onderzoek Meerkosten van Fair Pay in de film- en audiovisuele sector laat zien dat de gemiddelde achterstand op fair pay bij speelfilms en documentaires 42% bedraagt. Daarmee kent de sector de grootste fair pay-achterstand van alle onderzochte culturele en creatieve sectoren. Onderzoek door Vrouwen in Beeld en de Universiteit Utrecht laat daarnaast een genderloonkloof van 18,5% zien.

De onderzoekers van het meerkosten onderzoek constateren dat jarenlang passende beloningsrichtlijnen ontbraken, indexatie van budgetten achterbleef en overwerk vaak niet kon worden gecompenseerd. Ook wordt een groot deel van de werkzaamheden uitgevoerd door zzp’ers, een groep die extra kwetsbaar is als het gaat om fair pay. Een bijkomend probleem is dat financiering vaak al vroeg vaststaat en nauwelijks ruimte laat om in te spelen op gewijzigde of onvoorziene omstandigheden.

Het onderzoek concludeert dat toepassing van de fair pay richtlijnen niet alleen vraagt om goede afspraken en sectorbrede implementatie, maar ook om versterking van de financiële basis van de sector. Daarbij adviseren de onderzoekers om te komen tot realistische begrotingen, jaarlijkse indexatie van bijdragen, betere afstemming tussen publieke en private financiers en aanvullende stimuleringsmaatregelen om investeringen aan te trekken. 

Voor filmfestivals moet vergelijkbaar onderzoek nog plaatsvinden. Dit onderzoek start binnenkort. De resultaten worden in 2026 verwacht.

Wat gebeurt er nu?
De focus ligt nu op de toepassing van de richtlijnen in de praktijk. De deelnemers van de Ketentafel Film/AV-productie en de Ketentafel Filmfestivals blijven hiervoor periodiek samenkomen. Naast het jaarlijkse onderhoud van de richtlijnen wordt gewerkt aan aanvullende praktijkinstrumenten, zoals een leidraad voor veilig en gezond werken voor filmfestivals en een richtlijn voor annulering bij film- en AV-productie.

Vanaf het begin is het de bedoeling geweest dat de fair pay richtlijnen en het overleg tussen werkenden en werkverleners op termijn binnen de sector zelf worden geborgd. Juist de omvang en complexiteit van de sector en het ontbreken van een gedegen ondersteuningsinfrastructuur maken dat dit niet vanzelf gebeurt. Zonder tijdige voorbereiding bestaat het risico dat de afspraken en richtlijnen onvoldoende worden toegepast en dat de financiële basis voor fair pay niet wordt gelegd, waardoor de afspraken eenvoudig onder druk komen te staan. Daarom wordt nu al gewerkt aan manieren om ondersteuning, kennisdeling en samenwerking duurzaam te organiseren.

Filmwerkwijs ondersteunt deze volgende fase. Het platform zet zich in voor een professionele en veerkrachtige sector, die investeert in kennis, groei, mensen en het creëren van kansen. Filmwerkwijs brengt als onafhankelijk sectorloket kennis, richtlijnen en praktijkinstrumenten samen op één plek en helpt werkenden, werkverleners en financiers bij de toepassing ervan. Zo verschuift de aandacht van het ontwikkelen van afspraken naar het daadwerkelijk toepassen en verankeren ervan in de dagelijkse praktijk en het organiseren van structureel overleg.